Burgerwetenschappers testen water en bodem

Waterkwaliteit meten met droge voeten. Foto Feike ter Wal, Groene Bondgenoten

Het begint met water, straks onderzoeken we ook de bodem. Waar de één water gemakkelijk uit een ondiepe poel schept, cirkelen anderen om de hoge en steile oevers van een snel stromend beekje. Kunnen we dit een beetje coördineren? oppert een vrijwilliger in de modder, emmertje in de hand: een ander was haar al voor. Vandaag voeren we net buiten Tilburg een kleinschalige proef uit die snel groot wordt, eerst ook in Goirle, Hilvarenbeek en Oisterwijk en daarna in het hele land. Brabant pioniert weer!

Neem spade en emmer mee, had organisator Feike vooraf gemaild. Buiten café Zomerlust op Moerenburg staan de spaden tegen de muur geleund, binnen drinken zo’n twintig mensen op stevige schoenen of laarzen koffie en thee. Organisator Feike opent: zij is van Groene Bondgenoten, waarin onder andere Vogelbescherming, IVN en KNNV samenwerken. Anjo, van de Brabantse Alliantie Basiskwaliteit Natuur, legt uit waarom dit belangrijk is.

Burgerwetenschap

Gewone soorten zijn in landelijk gebied verdwenen of sterk teruggelopen. Soorten, dat is alles wat groeit en bloeit en kruipt en vliegt. Ze kunnen alleen terugkeren als aan een aantal basisvoorwaarden wordt voldaan, zeker ook in water en bodem, legt hij uit. Herstel van biodiversiteit is het ultieme doel. Vandaag doen we Burgerwetenschap (Citizen Science), zegt Feike: beknopt getrainde vrijwilligers verzamelen met serieuze testkits snel veel data. Vraag is onder meer: is het materiaal geschikt voor Nederland?

Vereniging Behoud Moerenburg reageerde enthousiast op de vraag van Groene Bondgenoten om medewerking. Fraukje is van Earthwatch, een internationale organisatie voor Burgerwetenschap. Zij laat zien welke proeven de vrijwilligers in deze ‘NatuurBlitz’ buiten uitvoeren: haar publiek kijkt geconcentreerd toe. Koffie op gaan we op pad, het gebied in en vormen we kleine groepjes die hetzelfde doen op verschillende plekken.

Wormen tellen

Van de waterkwaliteit meten we nitraat en fosfaat, stoffen uit agrarisch mestgebruik. Kleurt dat testbuisje nou felrood? Niet best! Maar het blijkt de jas van een collega: beter het monster bekijken tegen een neutrale achtergrond. De uitslagen vallen alleszins mee: nauwelijks verkleuring in het buisje, volgens het staalkaartje heel weinig nitraat en fosfaat in het water van beekje en poel. Genereuze vrijwilligers ontdekken in elkaar de verborgen kwaliteiten van de ware laborant.

Dan de spade. Elk groepje steekt het voorgeschreven stuk van 20 bij 20 centimeter uit de bodem. Van de grond wordt de pH-waarde bepaald: de zuurgraad. De testkleur afzetten tegen het staalkaartje levert na discussie de uitkomst van een neutrale zuurgraad rond de 7. Wormen tellen is snel gedaan: pendelaars, strooiseleters of grondeters laten zich nauwelijks zien. Onderin een vers gat ontsnapt er één door zich snel in te graven.

Pittig soepje

De app boekt alle gegevens op de GPS-lokatie en biedt op de smartphone een herkenbaar rapportje. Terug op het terras van Zomerlust gaat evalueren prima met een pittig soepje in de buik. De vrijwilligers kennen het gebied goed, dat is al een plus. Feike roemt het enthousiasme en de precisie van de vrijwilligers, die er een meer dan uitstekende ochtend aan hadden: relevant werk, erg leuk om samen uit te vinden. Proef geslaagd!

Hans van Vereniging Behoud Moerenburg bedankt de organisatoren in warme woorden en merkt op dat Feike van Groene Bondgenoten en Fraukje, Amy en Jamie van Earthwatch tussen de niet allemaal meer piepjonge vrijwilligers een heel jong team vormen: dat geeft hoop voor de toekomst!

(geplaatst op oisterwijknieuws.nl op 21 april 2026)

Zuurgraad van de bodem langs de staalkaart. Foto Kars Veling, Vlinderstichting