top of page

(11) Conflict. Maskerade en Spielerei aan de grens


Ordensburg Vogelsang (1936), Camp Vogelsang (1945), Vogelsang IP (2006), Eifel


Plaats en tijd: Eifel 20ste en 21ste eeuw, Polen en Venlo 1939, Oekraïne 2014 en 2022


Het rook er naar Koude Oorlog. Het bleek een Truppenübungsplatz waar ik doorheen reed, oefen­ter­rein van de NAVO, sinds 1950 onder beheer van het Belgi­sche leger, met in het voormalige dorpje Wollseifen dummyhuizen voor het oefenen van ge­vech­ten van huis tot huis. Sperrgebiet, rood gear­ceerd op mijn kaart. De N66 had slagbomen en strenge borden: blijf in de auto, ook bij Panne. Pas in 2006 openden de sinds 1934 buiten­gesloten streek­­bewoners de hekken van het landschap dat prompt tot National­park werd gebom­bar­­deerd.


Het bleef schuldig land­schap: in 1936 was hoog bo­ven het stuw­meer een duister, megalo­maan ge­bou­­wencom­plex op­ge­leverd als scholings­instituut voor de Junker, de Nazi-elite, Ordens­burg Vogel­sang, dat de oorlog goeddeels doorstond en waarvan in de 21ste eeuw de toekomst moest worden bepaald. Het werd Vogelsang IP[1], een Interna­tionale Plek in het teken vantolerantie, verschei­den­­heid en vreedzaam samenleven,’ met een perma­nente, beklemmend eer­lijke expositie over de historie van de hier opgeleide Junker en hun latere wan­da­den. Alles ademt hier, na conflict, oorlog, terreur en genocide: bezinning, zo anders dan het huidige wapengekletter rond Oekraïne.


Oorlog zonder strijd


Als oorlog dreigt, hoe kijken we daar nu naar? Karakteriseerde Elias Canetti in 1960 oor­log erg sche­ma­tisch nog als het produceren van stapels dode tegenstanders (de hoogste stapel wint[2]), begin 21ste eeuw schetste de Britse legerofficier en theoreticus Sir Rupert Smith een nieuwe werkelijkheid[3]: oorlog­voering draait om het ver­overen van ‘the will of the people’. Dat gebeurt in het zicht van de media en tus­sen de mensen, in een afwisseling van con­fron­ta­tie en conflict, niet per se meer tussen twee individ­u­e­le staten of tussen staten überhaupt, niet altijd met vre­de als begin- en/of eindpunt en met een duur van jaren en zelfs decennia. Die lange strijd is min­der ge­richt op het bereiken van doelen maar vooral op het voorkomen van verliezen (wat de Amerikanen in Irak en Afghanistan niet lukte). Wapengeklet­ter? Daar blijft het bij voorkeur bij. Een goede strate­gie bereikt zijn doelen volgens Smith zón­der strijd.


De digitale wereld levert daarvoor heel nieuwe, niet per se min­der bedreigende middelen. ‘Cyber war has begun,’ stelde Richard Clarke in 2010 vast, de eerste Amerikaanse 'National Coordi­nator for Secu­rity, Infrastructure Protection, and Counter-­terrorism': oorlogen worden digitaal voor­bereid, begin­nen digitaal of worden geheel digitaal gevoerd. Cyberwar verandert de militaire balans en de politie­ke en economische verhoudingen; een grootmacht kan digitaal heel kwetsbaar zijn, bij­voor­beeld in militaire en vitale civiele infra­structuur. In minuten kan cyberwar ongeken­de schade toe­brengen aan een stad, op afstand, anoniem en zonder dat een terrorist of sol­daat er een stap zet. Elke compu­ter kan tegelijk slacht­offer en dader worden van cyberwar­fare. Behalve het internet kan in een hybride wereld álles oor­logs­wapen zijn (ook verkeersvliegtuigen, vluchtelingenstromen en 'het gaswapen').


Nieuw hoofdstuk in misleiding


Maar niet alles blijkt veranderd. Met dreigende oorlog in Oekraïne en aanwijzingen van cyberwar waarschuwen Westerse waarne­mers voor klassieke Russische manipulatie, maskirov­ka, maskering, voor het uitlokken van een oorlog en het afschuiven van de schuld bijvoorbeeld, zoals tweemaal gebeur­de in 1939. ‘Die S.S. bekommt für die Nacht Son­der­befeh­le,’ noteerde propa­gan­­da­­minister Goebbels op 1 sep­tem­ber dreigend[4]. Bij een na­geboot­ste aan­val op een radio­station bij de Poolse grens bij Gleiwitz werden doodgeschoten con­cen­tratie­kamp­ge­van­genen achter­­ge­laten in Pool­se unifor­men die, voorzien van Poolse wa­pens, moes­ten be­wij­zen dat Polen de oorlog was begon­nen[5]. Hitler sprak op de radio over terugschieten.


Hij was ook direct betrok­ken bij een Spiel van de SD dat bij de inval moest aan­to­nen dat Nederland niet neutraal was geweest. In het Venlo-inci­dent van 9 no­vem­ber 1939 werd een Neder­land­se offi­cier dood­geschoten en wer­den twee Britse SIS-inlichtin­gen­­offi­cieren over de Duitse grens ontvoerd: zij dachten contact te heb­ben met Duitse offi­cie­ren die Hitler ten val wilden bren­gen. Het voorval moest mei 1940 de Duitse inval recht­vaar­di­gen[6] en ver­oor­­zaak­te gro­te scha­de in het Britse inlich­tin­gen­­net­werk.[7]


Overrompelen


Rusland, met meer dan honderdduizend man langs de grens met Oekraïne, kent de les van Ru­pert Smith: doelen bereiken zonder strijd. Is de Russische troe­pen­­opbouw langs de grens met Oekraï­ne too big not to be used? Welnee, hij ís al gebruikt, constateert Keir Giles van Chat­ham House[8], en met succes: Ameri­ka liet zich erdoor naar de onder­­hande­lings­tafel dwin­gen. Landmachtkolonel Bouw­mees­ter analy­seerde de Russische annexatie van de Krim in 2014[9]. Hij ziet Rus­­­land er moderne vormen van mis­lei­ding inzetten: on­ze­ker­heid en afleiding creëren, com­plot­­theo­rie­ën verspreiden, snel en met spook­troepen in­ter­ve­ni­ë­ren, groot­scha­lige oefeningen opzetten, cyber­­war voeren en vasthou­den aan kun­dig gema­ni­puleerde percepties. Zon­der een enkel schot gaven de gedemoraliseerde Oekraïense troepen in en­ke­le weken hun bases op.


Rus­land over­rom­pel­de Oekraïne en de wereld en schreef, analyseert Bouw­­mees­­ter, een nieuw hoofdstuk in misleiding bij conflic­ten. Begrijpen we nu beter wat er gebeurt? We volgen het nieuws en zien rege­rings­leiders heen en weer vliegen, maar wat werkelijk plaatsvindt achter de schermen en de maskers, welk Spiel wordt ge­speeld via netwerken, in schuldige landschap­pen en achter de gevels van megalo­mane en macabere of juist bedrieglijk transparante archi­tectuur: dat le­zen we pas veel later en altijd blijft er te raden en te speculeren, zelfs als de archieven opengaan.


(Baarle-Nassau 8 februari 2022)

[1] https://vogelsang-ip.de/de/startseite.html [2] Elias Canetti: Masse und Macht. Frankfurt am Main 1981, p. 73 [3] Rupert Smith: The Utility of Force. The Art of War in the Modern World. London 2006 [4] Joseph Goebbels: Tagebücher 1924 – 1945, Herausgegeben von Ralf Georg Reuth, Band 3 1935 – 1939. München 2000, p. 1323 [5] William L. Shirer: The Rise and Fall of the Third Reich. London 1962, p. 518 v. [6] Dr. L. de Jong: Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog. Deel 2 Neutraal. Den Haag 1969, p. 112 [7] Keith Jeffery: MI6. The History of the Secret Intelligence Service 1909 – 1949. London 2010 p. 385 [8] Keir Giles: Has the West Fallen for Putin’s Tricks in Ukrain? The Guardian 25 januari 2022 [9] Dr. A.J.H. Bouwmeester: The Art of Deception Revisited (Part 2): The Unexpected Annexation of Crimea in 2014. Militaire Spectator 15 oktober 2021. https://www.militairespectator.nl/thema/geschiedenis-operaties/artikel/art-deception-revisited-part-2-unexpected-annexation-crimea

Recente blogposts

Alles weergeven

(16) Relevantie. Tussenbalans in plaats en tijd

In een goed gesprek tussen heren in een fraai aangelegde, vroegzomerse tuin spreekt mijn gastheer zijn toorn uit over de krantengewoonte, een artikel te beginnen met een persoonlijk verhaal, dat door

Comments


bottom of page